Zoekboek

Een jaar of vijf geleden heb ik een boek over zoeken op het Web geschreven, dat destijds is gepubliceerd door Elmar, de uitgever voor wie ik ook vertaal. Begin vorig jaar waren alle exemplaren daarvan verkocht, en in overleg met de uitgever heb ik toen plannen gehad een tweede druk uit te brengen. Maar ergens tijdens de rit hebben we besloten dat toch maar niet meer te doen. Een paar redenen daarvoor waren dat bij mij gaandeweg het besef groeide dat papier wat te geduldig is voor een onderwerp dat zo snel verandert, en dat in de loop van 2005 een soortgelijk boek voor de Nederlandse markt was verschenen, Handboek Internetresearch van de journalist Arjan Dasselaar.
Enfin, eind vorig jaar heb ik maar besloten van de nood een deugd te maken en de tweede editie van het boek enkel nog als PDF-bestand uit te brengen. Dat heeft niet de bezwaren van een papieren boek, maar wel twee voordelen: links zijn direct te volgen en hoeven niet te worden overgetypt, en het boek kan met een Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel- GelijkDelen-licentie worden uitgebracht. Dat laatste betekent, zoals u zult begrijpen, dat gebruikers van het boek er meer mee mogen dan wanneer het onder het normale copyright was uitgebracht. Dat is wel zo praktisch, en bovendien, ik heb altijd met veel plezier shareware en freeware gebruikt -- het boek is geschreven met OpenOffice -- en ik vond dat ik ook maar eens iets terug moest doen.
Met de zoekterm "free file hosting" vond ik een site waar ik het bestand kon parkeren. U kunt het downloaden op het volgende adres:

http://media2.uploadjar.com/file.php?file=uploads/zoekboek092.pdf

Downloaden kan even duren, want met de plaatjes erin is het bestand ruim 6 Mb groot.
092 is het versienummer. 1.0 zou mooier zijn, maar er ontbreken nog een paar dingen aan het boek die ik er de volgende keer dat ik tijd heb nog in wil brengen.

Enjoy!

More like this

Een paar weken terug las ik iets over een nieuwe zoekfaciliteit, similicio.us genaamd. Omdat het idee daarachter -- kortweg gezegd: zoek naar "more like this ..." -- mij altijd wel aanspreekt, leek het me wel aardig daar eens naar te kijken, en het in breder verband met u eens te hebben over de diverse manieren om "meer van hetzelfde" op te sporen. Meer kennis verwerven op basis van kennis die je al hebt is immers een van de beste en meest toegepaste leermethoden.

Zoals de naam al suggereert heeft similicio.us iets te maken met de social bookmark manager del.icio.us, waaraan het een functie toevoegt. Een social bookmark manager is een site waar men zijn bookmarks kan opslaan met als doel dat ze gezamenlijk kunnen worden gebruikt. Door toevoeging van een 'tag' worden ze beter vindbaar gemaakt, en bij het 'taggen' van bookmarks wordt men geholpen doordat tags die door andere gebruikers van del.icio.us aan een al in de database opgenomen bookmark zijn toegekend, worden getoond.

Met del.icio.us kan via diverse ingangen worden gezocht, onder meer met zoektermen in een zoekvenster -- waarbij de door gebruikers toegekende beschrijvingen, aantekeningen en tags worden doorzocht --, via alleen de tags -- die je op allerlei manieren in lijsten of in zogeheten 'clouds' gepresenteerd krijgt --, via (de aliassen van andere) gebruikers en via 'related items'. Deze kunnen bij de 'del.icio.us history' van een bookmark worden opgeroepen en vertegenwoordigen vermoedelijk de bookmarks die door de gezamenlijke gebruikers van del.icio.us in combinatie met de betreffende bookmark in hun bookmarkbestanden zijn opgenomen. Hoe dit precies in zijn werk gaat, is niet duidelijk. Vermoedelijk worden alleen de populairste bookmarks getoond.

Op een wat andere manier ingericht doet similicio.us iets dergelijks. Het laat je een URL opgeven en zoekt dan in de database van del.icio.us naar related items (hier 'similar sites' genoemd). Alleen is het daarbij gebruikte algoritme kennelijk anders dan dat van del.icio.us zelf, want zo'n zoekactie levert andere resultaten op.



Van similicio.us is wel ongeveer bekend hoe het werkt: volgens de info-tekst 'it answers the question "people who tagged this site also tagged what other sites"'. Weliswaar gebruikt similicio.us de bookmarkdatabase van del.icio.us, maar eigenlijk is het een demoproject om de mogelijkheden van een andere dienst te demonstreren: EasyUtil, een webservice die een 'Web API' biedt om aanbevelingen te doen in de trant van 'mensen die belangstelling toonden voor dit artikel hadden die belangstelling ook voor deze artikelen'.

Wie nu de resultaten van del.icio.us' 'related items' met de 'similar sites' van similicio.us voor de site www.searchability.com vergelijkt, kan met één blik constateren dat de eerste heel wat relevanter lijken dan de laatste. Searchability is een hub van geannoteerde collecties van speciale zoekmachines, en de 'related items' die del.icio.us opsomt zijn ofwel zoekmachines ofwel geannoteerde verzamelingen van zoekmachines. Daarentegen hebben de 'similar sites' van similicio.us maar heel in de verte iets met (speciale) zoekmachines te maken. Uit eigen wetenschap is mij bekend dat de pagina http://www.leidenuniv.nl/ub/biv/specials.htm een lange lijst van speciale zoekmachines bevat, maar aan de verwijzing naar de homepage van de Leidse universiteit sec heb je niets, en omdat similicio.us als 'similar sites' in dit geval kennelijk alleen homepages toont, is wat de meeste van de andere treffers betreft niet vast te stellen of ze al dan niet relevant zijn. Diverse ervan wekken in elk geval de indruk dat ze niet via de tag 'search' tot de resultatenlijst zijn doorgedrongen.

Andere zoekacties geven dezelfde indruk. Weliswaar duiken hier ook andere dan homepages op, maar als ze door dezelfde personen zijn gebookmarkt die dat met de uitgangspagina hebben gedaan, is dat in veel gevallen vrijwel zeker niet met dezelfde tag gebeurd. Ik persoonlijk zou dus aan de eigen 'related items'-faciliteit van del.icio.us de voorkeur geven boven de 'similar sites' van similicio.us. Immers, ook del.icio.us biedt ons -- zij het een beetje verstopt -- de mogelijkheid een URL in een zoekvenster in te typen en dan 'related items' op te vragen.

Op nog weer een andere manier wordt de del.icio.us bookmarkdatabase gebruikt door een service die Tagalyzer heet. Ook deze dienst zoekt op basis van een uitgangspagina naar 'related content' bij del.irio.us, maar gebruikt daarvoor andere algoritmen. In de eerste plaats: Tagalyzer activeer je door vanaf de uitgangspagina waarbij je 'related content' wilt vinden naar het adres http://tagalyzer.com te surfen (in plaats daarvan kun je ook een browser button van Tagalyzer gebruiken of in de adresregel van je browser http://tagalyzer.com/?referer= intypen, gevolgd door de URL van de pagina die het uitgangspunt voor de zoekactie moet gaan vormen). De uitgangspagina is dan de 'referer' en wordt door Tagalyzer geanalyseerd op begrippen (zeg maar karakteristieke phrases en woorden) die de inhoud van die pagina omschrijven. Met die phrases en woorden gaat Tagalyzer vervolgens in de del.icio.us database op zoek naar 'related items'.


Het algoritme dat Tagalyzer voor de inhoudsanalyse van de uitgangspagina gebruikt is de Yahoo! content analysis API. Deze blijkt een aantal phrases uit de tekst van de uitgangspagina te selecteren, waarmee Tagalyzer vervolgens op basis van de 'del.icio.us API' de database van del.icio.us doorzoekt. Overigens kan Tagalyzer behalve del.icio.us op basis van andere API's ook nog andere databases (zoals Technorati en Yahoo! News) doorzoeken, maar dit laat ik hier verder terzijde. Belangrijker is dat hoewel de Yahoo! content analysis API met heel zinnige phrases komt om de inhoud van een pagina te beschrijven, het eindresultaat van de 'related items' toch erg tegenvalt. Dat komt doordat de phrases bij het zoeken in de del.icio.us database weer in afzonderlijke woorden worden opgedeeld. Het gevolg is dat de 'related content' erg veel ruis bevat.


Tot dusver hebben we alleen naar diensten gekeken die zich beperkten tot de bookmarkdatabase van del.icio.us. Toch zijn we daarbij al drie verschillende methodes tegengekomen om 'More like this...' te kunnen vinden: op basis van het idee 'Mensen die deze pagina hebben gebookmarkt, hebben ook de volgende pagina's gebookmarkt...', het idee 'Tags die aan deze pagina zijn toegekend, zijn ook aan de volgende pagina's toegekend...', en het idee:'Karakteristieke phrases en termen die in deze pagina voorkomen, komen ook in de volgende pagina's voor...' Nu is del.icio.us een veel gebruikte en veel genoemde social bookmark manager en op zichzelf genomen is het idee daarin naar meer van hetzelfde te zoeken best aantrekkelijk. Maar een beetje jammer dat zoekacties via de hierboven beschreven diensten zich tot maar één social bookmark manager beperken, is het natuurlijk wel, want er zijn heel wat meer. Voor twee overzichten, zie hier en hier. Bij mijn weten bestaat er echter geen speciale dienst die het mogelijk maakt bij al deze social bookmark managers naar related items te zoeken.

Het is nu tijd om eens in breder verband te kijken naar implementaties van de 'More like this...' gedachte. Daarnet is al even ter sprake gekomen dat Tagalyzer de Yahoo! content analyzer API gebruikte. Zoals bekend biedt Yahoo! in zijn zoekresultaten geen link naar 'Similar pages' aan, zoals Google dat doet. Maar wel heeft Yahoo! daarvoor een aparte faciliteit, Y!Q geheten. Daarbij wordt de gebruiker in de gelegenheid gesteld stukken tekst op een pagina te markeren, waarna Y!Q die analyseert en er de karakteristieke phrases uit haalt. De manier waarop dat gebeurt herinnert mij sterk aan de 'Intelligent Concept Extraction' (ICE) waarmee de zoekmachine Excite indertijd aan de weg timmerde. Alleen gaat Y!Q nog iets verder doordat het je in de gelegenheid stelt termen of phrases aan de vraagstelling toe te voegen en/of door Y!Q geselecteerde phrases uit de vraagstelling weg te halen. Daardoor kan zoeken een echt proces worden, zoals het hoort. Een extra bonus is dat wie in plaats van met Yahoo! Web Search met Y!Q zoekt (dat kan ook met gebruikmaking van de Yahoo! toolbar), bij de zoekresultaten nu wel een link naar 'More like this' gepresenteerd krijgt.

In het blog Thomas Hawk's Digital Connection van 8 maart jl. geeft Davis Freeberg als zijn mening dat de technologie achter similicio.us 'een veel betere lijst van sites' oplevert dan wanneer met Google naar similar sites wordt gezocht. Bij Google gebeurt dat met het prefix related: gevolgd door de URL van de uitgangspagina of door bij een treffer in een resultatenlijst op de link Similar pages te klikken. Over hoe Google die similar pages vindt verschaft Google zelf niet veel informatie, maar volgens Nancy Blachman in haar onvolprezen Google Guide vindt Google similar pages door 'andere sites te vinden die naar de uitgangspagina linken' . Voor enkele voorbeelden verwijs ik naar de Google Guide. Naast de drie verschillende methodes die ik hierboven heb genoemd om 'More like this...' te vinden hebben we hier dus nog een vierde methode: 'Pagina's die naar deze pagina linken doen dat ook naar de volgende pagina's...' En hoewel Danny Sullivan zich niet zo positief over Google's methode uitlaat, moet ik bekennen dat ik zowel de theorie als de praktijk wel positief waardeer. Het voorbeeld met Searchability levert in elk geval betere resultaten op dan de andere methodes die hier tot dusver de revue zijn gepasseerd.

Bij 'Pagina's die naar deze pagina linken doen dat ook naar de volgende pagina's...' kun je aan diverse typen linkverzamelingen denken, en zoals Nancy Blachman terecht opmerkt, vormen directories zoals die van Yahoo! en het ODP of Google daarvan een van de voorbeelden. Helaas toont Google bij de treffers in zijn resultatenlijst niet meer de Category waarin een treffer eventueel in zijn directory voorkomt, maar Yahoo! doet dat nog wel, en een zoekmachine als Exalead (inmiddels ruim 4 miljard pagina's groot!) doet dat met zijn 'Related Categories' voor de ODP-directory ook.


Een ander prefix van Google dat vaak in één adem met related: wordt genoemd is link: en dit biedt een vijfde methode om 'More like this...' te vinden. De gedachte daarbij is: 'Naar deze pagina wordt gelinkt door de volgende pagina's ...' Theoretisch is dit geen erg fraaie methode om meer van hetzelfde te vinden, omdat de verbanden die links van en naar andere pagina's leggen kunnen variëren van heel sterk naar heel zijdelings; en bovendien is de implementatie van die methode bij Google niet optimaal omdat Google alleen linkende pagina's met een PageRank van boven een bepaalde limiet laat zien. Maar Yahoo! heeft die laatste beperking niet en biedt bovendien een mogelijkheid die bij Google ontbreekt: met Yahoo! kun je naar pagina's zoeken die naar meer dan één uitgangspagina linken. Het is duidelijk dat dit de precisie van een zoekactie die via deze methode wordt gedaan aanzienlijk verhoogt: iemand die één crimineel kent hoeft zelf nog geen crimineel te zijn, maar de kans dat iemand die er twee kent zelf ook een crimineel is (of politieman of advocaat) is al heel wat groter.

De zesde methode om 'More like this...' te vinden is een methode die we allemaal toepassen als we op het Web aan het surfen zijn. Ook hier is de gedachte: 'Als een pagina naar een andere pagina linkt, bestaat tussen die twee pagina's een verband en kan de pagina waarnaar gelinkt wordt More like this bieden.' Maar anders dan de vorige methode, die gebaseerd is op incoming links, maakt deze methode, die eigenijk meer te maken heeft met browsen dan met zoeken, gebruik van outgoing links: 'Door deze pagina wordt gelinkt naar de volgende pagina's...'.

De zevende en laatste methode die ik hier wil noemen om 'More like this...' te vinden is die welke door Alexa wordt toegepast. Alexa, een van de vondsten van Brewster Kahle, de grondlegger van het Internet Archive, behoort tegenwoordig tot het Amazon-imperium en is een dienst die onder meer informatie over het surfgedrag van internetgebruikers verzamelt en verstrekt. Via Alexa vind je bij een uitgangspagina niet alleen de ODP-categorie waarbij die pagina eventueel is ingedeeld, en incoming links ('Sites linking in'), maar ook zogeheten 'related links'. De methode die hier wordt gebruikt is weer anders dan alle andere die we tot dusver hebben gezien: simpelweg 'People who visit this page also visit...'. Deze methode is erop gebaseerd dat Alexa gebruikers die software (toolbars e.d.) van het bedrijf op hun computer geïnstalleerd hebben, volgt bij hun omzwervingen op het Web door bij te houden vanaf welke pagina's ze de links naar andere pagina's volgen. Net als de vorige methode maakt deze methode dus gebruik van outgoing links, maar dan wel links die al door andere gebruikers gevolgd zijn.


Tot slot som ik de zeven hier besproken methodes om 'More like this...'te vinden nog eenmaal op:
1. 'Mensen die deze pagina hebben gebookmarkt, hebben ook de volgende pagina's gebookmarkt...'
2. 'Tags die aan deze pagina zijn toegekend, zijn ook aan de volgende pagina's toegekend...'
3. 'Karakteristieke phrases en termen die in deze pagina voorkomen, komen ook in de volgende pagina's voor...'
4. 'Pagina's die naar deze pagina linken doen dat ook naar de volgende pagina's...'
5. 'Naar deze pagina wordt gelinkt door de volgende pagina's ...'
6. 'Door deze pagina wordt gelinkt naar de volgende pagina's...'
7. 'Mensen die deze pagina bezoeken, bezoeken ook de volgende pagina's...'

Een echte speurtocht

Al een tijdje loop ik met het idee rond in dit weblog ook eens iets over praktijkervaringen met zoeken te schrijven. Ik had dat willen doen over mijn eigen ervaringen met de sluiting van het grootboek van de Nederlandse Staat, een sinds 1815 bestaand registratiesysteem van obligatiehouders waarvan er 1250 niet meer door de staat te achterhalen waren. Daarom had het Ministerie van Financiën in januari een database opengesteld waarin iedereen met eventueel bekende gegevens naar obligatiehouders kon zoeken en vervolgens naar hen of hun rechtsopvolgers op zoek kon gaan. Maar helaas, die database ging per 1 april dicht, en door tijdgebrek ben ik er niet toe gekomen een mooi voorbeeld van een zoekactie naar zo'n obligatiehouder te voltooien. Wel bleek mij dat bijvoorbeeld de Stichting Gemeenschappelijke Openbare Bibliotheek te Elst zo'n 'zoekgeraakte' obligatiehouder was, en ik hoop maar dat zij er op tijd in geslaagd zijn zich op tijd bij Financiën te melden.

Hoe dan ook, een mooi praktijkgeval van een zoekactie heb ik er niet van kunnen brouwen, en daarom laat ik in deze post op het weblog van IP eens iemand anders aan het woord. Ik stel u voor: Henk van der Griendt, een gewaardeerde collega van mij uit de Nationale Krakercompetitie. Henk -- in vorige jaren als topdeelnemer aan de competitie ook bekend onder het alias Aagje -- is net als ik iemand die voor zijn plezier zoekt. Hoe hij dat doet, vertelt hij u hieronder zelf. Het woord is aan Henk van der Griendt.

Eind september vorig jaar kreeg ik een e-mail van een Indonesiër die mijn naam had gevonden op een site van afgestudeerden van de HTS waar wij beiden in dezelfde tijd gestudeerd hadden. Daarna had hij mijn website bekeken en gezien dat ik werk zocht (nog steeds trouwens). Hij stelde voor samen een in- en exportbedrijf van Indonesische producten te beginnen. Toen ik hem antwoordde dat ik dat niet uitsloot, maar dat zoeken meer in mijn lijn lag, schreef hij terug dat hij dan een moeilijke vraag voor mij had. In juni 2004 had hij de KRO hulp gevraagd bij de opsporing van een al sinds lang vermiste vrouw, maar had nul op rekest gekregen. Zou ik er eens naar willen kijken?

Wat was het geval? Hij kende in Jakarta een bijna 99-jarige dame, die in 1906 geboren was en als 16-jarige, dus in 1922, op Billiton getrouwd. Kort daarna had ze een dochter gekregen, die in 1927 of 1928 door haar vader naar Nederland was gebracht en daar door anderen was grootgebracht. Hoewel moeder en dochter tot in de jaren 1940 met elkaar waren blijven corresponderen, was die briefwisseling verloren gegaan toen de moeder van Billiton naar Jakarta verhuisde, en was ook aan de contacten een einde gekomen. Nu, vijftig jaar later en in het zicht van de naderende dood, verlangde ze er hevig naar haar dochter nog eens te zien.

De informatie was summier: het meisje zou in 1922 of 1923 geboren zijn en heette Miesje of Wiesje. De naam en geboortedatum van de moeder waren wel bekend, maar de naam van de (Nederlandse) vader was onzeker: die begon met een P en luidde misschien Pers of Paas. Verder was van hem bekend dat hij in 1922 als hogere ambtenaar werkzaam was geweest in de tinwinning op Billiton. Meer schriftelijke gegevens waren er niet, enkel wat oude foto's, waaronder één met een opvallend gebouw en een klein meisje -- de gezochte dochter -- rechts op de voorgrond, die hierbij is afgebeeld.


Het leek mij een uitdagend probleem, en dus begon ik met Google te zoeken naar de paar gegevens die min of meer zeker waren: Google: Miesje OR Wiesje 1922 OR 1923. Daarbij stuitte ik al gauw op de volgende treffer:

Discussie Faq
Zij is de oudste dochter van mevrouw Tjoe Yan Moy en geboren in 1923 in Billiton, ... Eddy Fredriksz edbadminton@planet.nl Reactie op: Miesje/ Wiesje Peels ...
www.euronet.nl/~indoweb/discussie_indoweb.html - 135k -

In het bericht zelf werd nog gemeld dat de Eddy Fredriksz die het geplaatst had de oproep zelf bij het Leger des Heils in Almere had gevonden, en, als nadere informatie, dat Wiesje in de jaren vijftig (dus niet in in 1927/1928) naar Nederland was gegaan en hier waarschijnlijk getrouwd was.

Met deze gegevens, speciaal de naam Peels, zocht ik verder op het Web -- maar helaas, dat leverde niets op. Ook telefonische navraag bij een aantal mensen met de naam Peels, bracht me niet verder, hoewel een van hen met genealogisch onderzoek bezig was.

Tijd dus om het langs andere wegen te proberen. Als Miesje/Wiesje nog leefde, zou ze in 2005 82 jaar oud moeten zijn en AOW moeten krijgen. Dat betekende dat ze dan bij de Sociale Verzekerings Bank (SVB) bekend moest zijn. Telefonisch contact met die instantie bracht me echter ook niet verder: men wilde wel in de database zoeken en mevrouw Peels, als ze nog leefde, ervan verwittigen dat ik contact met haar zocht, maar daarvoor had men behalve de precieze naam en geboortedatum ook de precieze geboorteplaats nodig; en die had ik niet!

Een andere mogelijkheid op het Invisible Web boden de passagierslijsten van schepen van en naar Nederlandsch Indië. Voor de periode 1910-1940 zijn deze in gedigitaliseerde vorm beschikbaar in het historische krantenproject van de KB en, ten dele op basis daarvan in de database Erica's passagierslijsten; de periode 1945-1964 wordt voor een (klein) deel gedekt door Boten en passagiers-lijsten Nederlands-Indië. In beide databases kwam de naam Peels wel voor, maar viel met de schaarse beschikbare gegevens niet vast te stellen of het hierbij om Miesje of Wiesje Peels ging. Wel deed een van de samenstellers van de eerstgenoemde database mij de suggestie aan de hand dat de achternaam ook Pels zou kunnen zijn, wat later juist bleek.

Nog een andere mogelijkheid leken mij boeken over de geschiedenis van Billiton en in het bijzonder die van de Billiton Maatschappij. Uit wat ik aan informatie vond kwam het beeld naar voren dat Billiton in de jaren 20 van de vorige eeuw niet zozeer door de overheid werd bestuurd, alswel door het bedrijf Billiton, dat er tin en andere delfstoffen won. Dus waarschijnlijk was de vader van Miesje/Wiesje geen rijksambtenaar, maar een hoge functionaris van de Billiton Maatschappij. Ik vond verwijzingen naar een tweedelig werk over de maatschappij op Billiton in de goede tijdsperiode: Gedenkboek Billiton, 1852-1927 / [Billiton Maatschappij] ; [door J.C. Mollema ... et al.], in 1927 uitgegeven door Nijhoff in Den Haag.

Waar ik ook aan dacht waren de bevolkingsregisters en mogelijke genealogische hulpmiddelen, en die laatste brachten mij op het idee een bezoek te brengen aan het Centraal Bureau voor Genealogie in Den Haag. Op de website van die instantie kon ik alvast constateren dat men daar het hierboven genoemde Gedenkboek bezat, met nog enkele boeken over de Billiton Maatschappij. Zoeken op de naam Peels in de online catalogus leverde daarnaast een aantal potentieel interessante bronnen op die daar konden worden ingezien en die mij misschien verder zouden helpen. En dus toog ik, na 14 dagen op het Web te hebben gezocht, naar Den Haag voor het echte handwerk.

Daar aangekomen vroeg ik het Gedenkboek aan en ging in afwachting van de komst daarvan op het intranet op zoek naar de naam Peels. Ik vond daar onder meer verwijzingen naar familieberichten uit kranten die men bij het CBG bewaart, maar hoewel ik er daarvan heel veel heb doorgenomen, bracht dat mij niet verder. Intussen was echter het Gedenkboek gearriveerd, een tweedelig werk, en bij het doorbladeren van het tweede deel hiervan was het raak: halverwege viel mijn blik op een foto van een gebouw dat ik al eerder gezien had: hetzelfde karakteristieke huis met het torentje en de dubbele daken, gefotografeerd van ongeveer dezelfde kant. Ditmaal stond er echter een bijschrift onder: Woning van den administrateur van Manggar. Aangenomen dat de foto die ik had het huis van Wiesjes/Miesjes vader voorstelde, moest hij dus administrateur van de Billiton Maatschappij in Manggar zijn geweest. Nog wat doorlezend kwam ik erachter dat Manggar de naam van een plaats en van een van de vier districten van Billiton was.

Achterin het boek zat een uitvouwblad met een overzicht van de administrateurs, beheerders der districten. De namen wisselden in de tijd, omdat deze mensen regelmatig een poosje op verlof gingen en ook elkaar vervingen. In het district Lenggang zag ik de naam K. Pels verschijnen in 1921, in 1922-’23 en in 1926- (toen werd het boek afgesloten). Dezelfde naam stond bij Manggar in 1923 en in 1924-’25. De andere namen begonnen niet met een P en eindigden niet op een S. Blijkbaar had ik de vader te pakken: K. Pels.

Daarna begon ik aan de familie Pels, zoals ik de familie Peels had onderzocht. En jawel, ik vond twee rouwadvertenties van Klaas Pels, oud administrateur der Gem. Mijnbouw Mij “Billiton” (21 november 1953). Daarvan luidde de eerste: "Heden vernam ik dat te Brussel is overleden mijn Vader KLAAS PELS, oud administrateur der Gem. Mijnbouw Mij 'Billiton'." Ondertekend: M.D. Pels, op een adres in Den Haag. Dat moest ze dus zijn: waarschijnlijk Miesje en geen Wiesje! De tweede advertentie was van Pels' weduwe en broers. Hij was 71 jaar geworden.

Op dat ogenblik was het sluitingstijd en moest ik het CBG verlaten. De volgende dag zocht ik verder en vond nog twee advertenties: “Geheel onverwacht overleed op 10 juli (1979) mijn lieve vrouw MARIE DINA (MIESJE) XXXX-PELS, geboren 5 augustus 1924." Getekend: L. XXXX. (Ik zet hier XXXX vanwege privacy). Bij verder zoeken op XXXX vond ik de volgende advertentie: “De Heer en Mevrouw XXXX-PELS zeggen hierbij hartelijk dank voor de vele blijken van belangstelling bij hun huwelijk ondervonden. Den Haag, 2 september 1954.” Tot slot heb ik een kopie van haar persoonskaart opgevraagd (al was dat eigenlijk niet meer nodig).

Nu was de zaak natuurlijk eigenlijk rond, maar ik kon het nog niet laten. Ik heb de naam XXXX opgezocht in het telefoonboek. Ik meen dat de vierde die de telefoon opnam mevrouw XXXX was (gelukkig voor mij nooit getrouwd en dus op de naam van haar broer Lambertus XXXX te vinden). Zij had Miesje heel lang gekend en was goed bevriend met haar geweest. Zij wist mij veel goeds over haar leven te vertellen. Ik mocht de informatie en haar adres aan haar familie in Indonesië doorgeven. Wat ik deed. De datum was 18 oktober 2005.

Op 9 november 2005 kreeg ik de volgende e-mail uit Indonesië: “Namens de familie, deel ik U mede dat om 12 uur, vrijdag 4-11-2005 jongstleden is overleden de moeder van Miesje, geboren 23-11-1906. Zij is in vrede overleden, met God’s zegen eindelijk te kunnen vernemen dat haar vermiste dochter is gevonden.”

Behalve een ontroerend verhaal vind ik dit een mooi voorbeeld van een geslaagde zoekactie, met een heleboel ingrediënten. Visible en Invisible Web, fysieke (CBG, Gedenkboek) en virtuele bibliotheek, de kennis, inventiviteit en volharding van een ervaren zoeker en een heel klein beetje geluk zijn erin verweven tot een machtig middel om een schijnbaar onoplosbare vraag te beantwoorden.