Een echte speurtocht

Al een tijdje loop ik met het idee rond in dit weblog ook eens iets over praktijkervaringen met zoeken te schrijven. Ik had dat willen doen over mijn eigen ervaringen met de sluiting van het grootboek van de Nederlandse Staat, een sinds 1815 bestaand registratiesysteem van obligatiehouders waarvan er 1250 niet meer door de staat te achterhalen waren. Daarom had het Ministerie van Financiën in januari een database opengesteld waarin iedereen met eventueel bekende gegevens naar obligatiehouders kon zoeken en vervolgens naar hen of hun rechtsopvolgers op zoek kon gaan. Maar helaas, die database ging per 1 april dicht, en door tijdgebrek ben ik er niet toe gekomen een mooi voorbeeld van een zoekactie naar zo'n obligatiehouder te voltooien. Wel bleek mij dat bijvoorbeeld de Stichting Gemeenschappelijke Openbare Bibliotheek te Elst zo'n 'zoekgeraakte' obligatiehouder was, en ik hoop maar dat zij er op tijd in geslaagd zijn zich op tijd bij Financiën te melden.

Hoe dan ook, een mooi praktijkgeval van een zoekactie heb ik er niet van kunnen brouwen, en daarom laat ik in deze post op het weblog van IP eens iemand anders aan het woord. Ik stel u voor: Henk van der Griendt, een gewaardeerde collega van mij uit de Nationale Krakercompetitie. Henk -- in vorige jaren als topdeelnemer aan de competitie ook bekend onder het alias Aagje -- is net als ik iemand die voor zijn plezier zoekt. Hoe hij dat doet, vertelt hij u hieronder zelf. Het woord is aan Henk van der Griendt.

Eind september vorig jaar kreeg ik een e-mail van een Indonesiër die mijn naam had gevonden op een site van afgestudeerden van de HTS waar wij beiden in dezelfde tijd gestudeerd hadden. Daarna had hij mijn website bekeken en gezien dat ik werk zocht (nog steeds trouwens). Hij stelde voor samen een in- en exportbedrijf van Indonesische producten te beginnen. Toen ik hem antwoordde dat ik dat niet uitsloot, maar dat zoeken meer in mijn lijn lag, schreef hij terug dat hij dan een moeilijke vraag voor mij had. In juni 2004 had hij de KRO hulp gevraagd bij de opsporing van een al sinds lang vermiste vrouw, maar had nul op rekest gekregen. Zou ik er eens naar willen kijken?

Wat was het geval? Hij kende in Jakarta een bijna 99-jarige dame, die in 1906 geboren was en als 16-jarige, dus in 1922, op Billiton getrouwd. Kort daarna had ze een dochter gekregen, die in 1927 of 1928 door haar vader naar Nederland was gebracht en daar door anderen was grootgebracht. Hoewel moeder en dochter tot in de jaren 1940 met elkaar waren blijven corresponderen, was die briefwisseling verloren gegaan toen de moeder van Billiton naar Jakarta verhuisde, en was ook aan de contacten een einde gekomen. Nu, vijftig jaar later en in het zicht van de naderende dood, verlangde ze er hevig naar haar dochter nog eens te zien.

De informatie was summier: het meisje zou in 1922 of 1923 geboren zijn en heette Miesje of Wiesje. De naam en geboortedatum van de moeder waren wel bekend, maar de naam van de (Nederlandse) vader was onzeker: die begon met een P en luidde misschien Pers of Paas. Verder was van hem bekend dat hij in 1922 als hogere ambtenaar werkzaam was geweest in de tinwinning op Billiton. Meer schriftelijke gegevens waren er niet, enkel wat oude foto's, waaronder één met een opvallend gebouw en een klein meisje -- de gezochte dochter -- rechts op de voorgrond, die hierbij is afgebeeld.


Het leek mij een uitdagend probleem, en dus begon ik met Google te zoeken naar de paar gegevens die min of meer zeker waren: Google: Miesje OR Wiesje 1922 OR 1923. Daarbij stuitte ik al gauw op de volgende treffer:

Discussie Faq
Zij is de oudste dochter van mevrouw Tjoe Yan Moy en geboren in 1923 in Billiton, ... Eddy Fredriksz edbadminton@planet.nl Reactie op: Miesje/ Wiesje Peels ...
www.euronet.nl/~indoweb/discussie_indoweb.html - 135k -

In het bericht zelf werd nog gemeld dat de Eddy Fredriksz die het geplaatst had de oproep zelf bij het Leger des Heils in Almere had gevonden, en, als nadere informatie, dat Wiesje in de jaren vijftig (dus niet in in 1927/1928) naar Nederland was gegaan en hier waarschijnlijk getrouwd was.

Met deze gegevens, speciaal de naam Peels, zocht ik verder op het Web -- maar helaas, dat leverde niets op. Ook telefonische navraag bij een aantal mensen met de naam Peels, bracht me niet verder, hoewel een van hen met genealogisch onderzoek bezig was.

Tijd dus om het langs andere wegen te proberen. Als Miesje/Wiesje nog leefde, zou ze in 2005 82 jaar oud moeten zijn en AOW moeten krijgen. Dat betekende dat ze dan bij de Sociale Verzekerings Bank (SVB) bekend moest zijn. Telefonisch contact met die instantie bracht me echter ook niet verder: men wilde wel in de database zoeken en mevrouw Peels, als ze nog leefde, ervan verwittigen dat ik contact met haar zocht, maar daarvoor had men behalve de precieze naam en geboortedatum ook de precieze geboorteplaats nodig; en die had ik niet!

Een andere mogelijkheid op het Invisible Web boden de passagierslijsten van schepen van en naar Nederlandsch Indië. Voor de periode 1910-1940 zijn deze in gedigitaliseerde vorm beschikbaar in het historische krantenproject van de KB en, ten dele op basis daarvan in de database Erica's passagierslijsten; de periode 1945-1964 wordt voor een (klein) deel gedekt door Boten en passagiers-lijsten Nederlands-Indië. In beide databases kwam de naam Peels wel voor, maar viel met de schaarse beschikbare gegevens niet vast te stellen of het hierbij om Miesje of Wiesje Peels ging. Wel deed een van de samenstellers van de eerstgenoemde database mij de suggestie aan de hand dat de achternaam ook Pels zou kunnen zijn, wat later juist bleek.

Nog een andere mogelijkheid leken mij boeken over de geschiedenis van Billiton en in het bijzonder die van de Billiton Maatschappij. Uit wat ik aan informatie vond kwam het beeld naar voren dat Billiton in de jaren 20 van de vorige eeuw niet zozeer door de overheid werd bestuurd, alswel door het bedrijf Billiton, dat er tin en andere delfstoffen won. Dus waarschijnlijk was de vader van Miesje/Wiesje geen rijksambtenaar, maar een hoge functionaris van de Billiton Maatschappij. Ik vond verwijzingen naar een tweedelig werk over de maatschappij op Billiton in de goede tijdsperiode: Gedenkboek Billiton, 1852-1927 / [Billiton Maatschappij] ; [door J.C. Mollema ... et al.], in 1927 uitgegeven door Nijhoff in Den Haag.

Waar ik ook aan dacht waren de bevolkingsregisters en mogelijke genealogische hulpmiddelen, en die laatste brachten mij op het idee een bezoek te brengen aan het Centraal Bureau voor Genealogie in Den Haag. Op de website van die instantie kon ik alvast constateren dat men daar het hierboven genoemde Gedenkboek bezat, met nog enkele boeken over de Billiton Maatschappij. Zoeken op de naam Peels in de online catalogus leverde daarnaast een aantal potentieel interessante bronnen op die daar konden worden ingezien en die mij misschien verder zouden helpen. En dus toog ik, na 14 dagen op het Web te hebben gezocht, naar Den Haag voor het echte handwerk.

Daar aangekomen vroeg ik het Gedenkboek aan en ging in afwachting van de komst daarvan op het intranet op zoek naar de naam Peels. Ik vond daar onder meer verwijzingen naar familieberichten uit kranten die men bij het CBG bewaart, maar hoewel ik er daarvan heel veel heb doorgenomen, bracht dat mij niet verder. Intussen was echter het Gedenkboek gearriveerd, een tweedelig werk, en bij het doorbladeren van het tweede deel hiervan was het raak: halverwege viel mijn blik op een foto van een gebouw dat ik al eerder gezien had: hetzelfde karakteristieke huis met het torentje en de dubbele daken, gefotografeerd van ongeveer dezelfde kant. Ditmaal stond er echter een bijschrift onder: Woning van den administrateur van Manggar. Aangenomen dat de foto die ik had het huis van Wiesjes/Miesjes vader voorstelde, moest hij dus administrateur van de Billiton Maatschappij in Manggar zijn geweest. Nog wat doorlezend kwam ik erachter dat Manggar de naam van een plaats en van een van de vier districten van Billiton was.

Achterin het boek zat een uitvouwblad met een overzicht van de administrateurs, beheerders der districten. De namen wisselden in de tijd, omdat deze mensen regelmatig een poosje op verlof gingen en ook elkaar vervingen. In het district Lenggang zag ik de naam K. Pels verschijnen in 1921, in 1922-’23 en in 1926- (toen werd het boek afgesloten). Dezelfde naam stond bij Manggar in 1923 en in 1924-’25. De andere namen begonnen niet met een P en eindigden niet op een S. Blijkbaar had ik de vader te pakken: K. Pels.

Daarna begon ik aan de familie Pels, zoals ik de familie Peels had onderzocht. En jawel, ik vond twee rouwadvertenties van Klaas Pels, oud administrateur der Gem. Mijnbouw Mij “Billiton” (21 november 1953). Daarvan luidde de eerste: "Heden vernam ik dat te Brussel is overleden mijn Vader KLAAS PELS, oud administrateur der Gem. Mijnbouw Mij 'Billiton'." Ondertekend: M.D. Pels, op een adres in Den Haag. Dat moest ze dus zijn: waarschijnlijk Miesje en geen Wiesje! De tweede advertentie was van Pels' weduwe en broers. Hij was 71 jaar geworden.

Op dat ogenblik was het sluitingstijd en moest ik het CBG verlaten. De volgende dag zocht ik verder en vond nog twee advertenties: “Geheel onverwacht overleed op 10 juli (1979) mijn lieve vrouw MARIE DINA (MIESJE) XXXX-PELS, geboren 5 augustus 1924." Getekend: L. XXXX. (Ik zet hier XXXX vanwege privacy). Bij verder zoeken op XXXX vond ik de volgende advertentie: “De Heer en Mevrouw XXXX-PELS zeggen hierbij hartelijk dank voor de vele blijken van belangstelling bij hun huwelijk ondervonden. Den Haag, 2 september 1954.” Tot slot heb ik een kopie van haar persoonskaart opgevraagd (al was dat eigenlijk niet meer nodig).

Nu was de zaak natuurlijk eigenlijk rond, maar ik kon het nog niet laten. Ik heb de naam XXXX opgezocht in het telefoonboek. Ik meen dat de vierde die de telefoon opnam mevrouw XXXX was (gelukkig voor mij nooit getrouwd en dus op de naam van haar broer Lambertus XXXX te vinden). Zij had Miesje heel lang gekend en was goed bevriend met haar geweest. Zij wist mij veel goeds over haar leven te vertellen. Ik mocht de informatie en haar adres aan haar familie in Indonesië doorgeven. Wat ik deed. De datum was 18 oktober 2005.

Op 9 november 2005 kreeg ik de volgende e-mail uit Indonesië: “Namens de familie, deel ik U mede dat om 12 uur, vrijdag 4-11-2005 jongstleden is overleden de moeder van Miesje, geboren 23-11-1906. Zij is in vrede overleden, met God’s zegen eindelijk te kunnen vernemen dat haar vermiste dochter is gevonden.”

Behalve een ontroerend verhaal vind ik dit een mooi voorbeeld van een geslaagde zoekactie, met een heleboel ingrediënten. Visible en Invisible Web, fysieke (CBG, Gedenkboek) en virtuele bibliotheek, de kennis, inventiviteit en volharding van een ervaren zoeker en een heel klein beetje geluk zijn erin verweven tot een machtig middel om een schijnbaar onoplosbare vraag te beantwoorden.