Jos van Dijk

Redacteur InformatieProfessional

De Groene Amsterdammer heeft op de laatste pagina een rubriek voor de herdenking van overleden personen. Deze week is "Het einde" gewijd aan de Encyclopaedia Britannica 1768-2010. "De deftigste encyclopedie ter wereld heeft de strijd tegen de digitale informatie verloren." Waarom staat er 2010 en niet 2012? vroeg ik me af.

Die vraag wordt beantwoord door de meest gebruikte encyclopedie ter wereld, tevens aanleiding voor het stoppen van de Britannica: Wikipedia. "De uitgave van 2010 was de laatste die in boekvorm verscheen. Encyclopaedia Britannica Inc. deelde op 13 maart 2012 mee dat er geen nieuwe papieren versie meer zal uitkomen. De laatste uitgave blijft in de verkoop zolang de voorraad strekt. De digitale versie van de encyclopedie zal wel worden voortgezet."

In de bibliotheek waar Patrick van IJzendoorn een, zoals hij het noemt, "lijkschouwing" verricht voor zijn In Memoriam in De Groene is de Britannica schijnbaar onaangeroerd. Er kijkt zelden iemand in, volgens de bibliothecaresse. Als ze hem maar niet naar het crematorium brengen, denk ik dan bezorgd. Om zoiets platvloers als het winnen van plaatsruimte. Veel nut heeft de Britannica niet meer misschien, maar we mogen toch hopen op enige clementie voor een monument uit de geschiedenis van boek en bibliotheek.

Bij een zin in het IM voor de Britannica bleef ik even haken. Het zoeken in boeken kan leiden tot toevallige vondsten die je mist als je werkt met de moderne, bijzonder doelmatige zoekmachines. Serendipity! Komen we nog wel eens iets leuks bij toeval tegen als we zoeken op het internet?

Natuurlijk kan dat gebeuren als je van de ene link naar de andere springt (en daarna het gevoel krijgt dat je je tijd zit te verdoen). Maar zelfs dan. De werking van de zoekmachines, heeft Eli Pariser ons uitgelegd, is tegenwoordig zodanig dat je moeilijk meer buiten je persoonlijke belangstellingssfeer raakt die op basis van een zoekprofiel geheel automatisch voor ieder van ons is aangemaakt. We worden vanzelf geleid naar de informatie die past binnen ons profiel en we zullen niet in de verleiding komen zijwegen in te slaan om uiteindelijk te verdwalen. Terwijl, zo leerde ik vroeger, juist dat verdwalen tot prachtige ontdekkingen kan leiden.

Dat gepersonaliseerde internet is dus een gevaar voor de innovatie, zou je kunnen zeggen. Hebben die uitvinders bij Google, Facebook et cetera daar ook wel eens over nagedacht? 

Ik stel voor dat we vanaf nu het "eigenwijs verdwalen" opnemen in het instructieprogramma voor informatievaardigheden. En dat we de Britannica en aanverwante publicaties niet uit het zicht zetten.