Jos van Dijk

Redacteur InformatieProfessional

NRC-columniste Roseanne Hertzberger gebruikte zaterdag zonder dat ze door had een twee jaar oud fake-bericht van Sargasso. Het ging over D66 en de discriminatie van vrouwen bij de SGP. De kritiek van D66 op de weigering van de SGP om vrouwelijke leden toe te laten, bracht Sargasso-blogger Perik op het idee een "verslag" van het D66-congres te schrijven. Hierin probeerde een grote groep SGP-vrouwen, die zich voor de gelegenheid als lid van D66 hadden opgegeven, de kandidatuur van D66-vrouwen op de lijst voor de Tweede Kamerverkiezingen te blokkeren. Gevolg: D66 gaat vrouwen weren als lid.

Hertzberger wijdt nu haar column aan het idee van de jongerengroep G500 om zich met een grote groep als lid aan te melden bij de grote partijen om vervolgens op congressen voor jongeren sympathieke programmapunten aanvaard te krijgen. Ze noemt het een gevaarlijk trucje. En vermeldt de "actie" van de SGP-vrouwen als precedent.

Roseanne is er in getrapt. Misschien was zij niet de enige en gaat het verhaal van Perik als een hoax rond op internet. Hoeveel mensen geloven dat soort nepverhalen? Voormalig premier Balkenende heeft er ooit een punt van gemaakt naar aanleiding van een fake verhaal in het rechtse weekblad Opinio. Daarin stond in 2008 een "geheime rede" van de premier waarin hij de islam "een probleem" noemde. Volgens Balkenende werden de lezers misleid. De rechter oordeelde in kort geding echter dat het duidelijk om een parodiërende tekst ging. De premier zag van verdere stappen af toen het blad kort daarna failliet ging.

Maar daarmee is het verhaal de wereld nog niet uit. En terwijl ik er over schrijf, maak ik de kans weer een ietsjepietsje groter dat iemand die nepverhalen tegenkomt en ze niet als zodanig weet te ontmaskeren. Internet is een geruchtenmachine die door iedereen gebruikt en misbruikt kan worden.

Van de oude media waren een zekere mate van selectie en controle op feiten gewend. De poortwachtersfunctie. Het nadeel daarvan was dat we ook veel niet te weten kwamen, zeker niet toen de media nog door de politiek werden gecontroleerd. Maar hoe gaan we nu om met het internet waar alles, maar dan ook alles wat mensen ooit kwijt wilden, zonder enige schifting te vinden is? Waar het enige criterium bij de presentatie van zoekresultaten ingegeven is door marketingdoelen.

Verlost van de poortwachter staan we op zoek naar wat er in de wereld werkelijk gebeurt voor de chaos van het internet. We kunnen in principe alles (nou ja..?) achterhalen. Maar we hebben er toch moeite mee omdat we waar en onwaar, goed en slecht, echt gebeurd en fake niet goed van elkaar kunnen onderscheiden. En de oude media die zich nog wel een poortwachtersfunctie aanmeten, baseren zich ook steeds meer op die informatiechaos, zoals Roseanne Hertzberger laat zien. We zijn van de regen in de drup terechtgekomen.

Hier ligt de uitdaging voor journalisten en informatieprofessionals: een poortwachter zijn op een hoger niveau en nieuwe poortwachtersinstrumenten ontwikkelen die mensen niet,zoals vroeger ergens heen leiden maar hen in staat stellen zelf uit de chaos wijs te worden en waar en onwaar van elkaar te scheiden.