HomeBijdragen100 jaar Koninklijk Instituut voor de Tropen

100 jaar Koninklijk Instituut voor de Tropen

Avatar

Ans ter Woerds

Het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT) is in 2010 precies 100 jaar ‘het kenniscentrum voor cultuur en duurzame ontwikkeling’. Moderne termen voor een oud en gedenkwaardig instituut.

Op 14 oktober worden zo’n 75 informatieprofessionals welkom geheten in het gebouw van het KIT in Amsterdam, dat niet alleen een prachtige, maar ook voorname en ‘geleerde’ uitstraling heeft. Een instituut vol informatie en kennis. Ons koloniale verleden komt in vele details in het interieur van het gebouw tot uitdrukking. Zo ook in de prachtige leeszaal van de bibliotheek, waar de afdeling Information & Library Services een congres ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van het KIT organiseert: Survival (KIT) for Libraries. De bibliotheek van het KIT mag dan een oud instituut zijn, het beschikt over moderne technieken, maar ook over hedendaagse problemen: bezuinigingen, die een creatieve manier van werken vereisen. Dat is dan ook het centrale thema van de lezingen: ‘Wordt het bezuinigen, efficiencyverhoging, meer samenwerking of inkomstenverwerving?’

KENNISCENTRUM VOOR INTERNATIONALE SAMENWERKING, GEZONDHEID EN CULTUUR

Het symposium wordt geopend door Jan Donner, voorzitter van de Raad van Bestuur van het KIT en broer van onze nieuwe minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Piet-Hein Donner. Hij maakt melding van het feit dat het KIT en haar medewerkers al 100 jaar aan ervaring en kennis inzetten voor de derde wereld. Door middel van projecten, wetenschappelijk onderzoek en met energieke mankracht wordt veel teweeg gebracht in landen die het nodig hebben: op gebied van gezondheidszorg en hulpverlening, maar ook door het overdragen van informatie en kennis. Het KIT is een veelzijdig kenniscentrum voor internationale samenwerking, gezondheid en cultuur, dat zich richt op duurzame ontwikkeling en armoedebestrijding. Bovendien biedt het onderdak aan het Tropenmuseum en aan het Tropentheater; samen goed voor zo’n 200.000 bezoekers per jaar.

BESTRIJDEN VAN ARMOEDE EN GEWELD DOOR VERSPREIDING VAN INFORMATIE EN KENNIS

Prof. Joris Voorhoeve, de speciale gastspreker, is een groot pleitbezorger van het verspreiden van informatie en kennis om armoede en geweld te bestrijden. Hij vindt het erg belangrijk dat men in de ontwikkelingslanden toegang krijgt tot informatie en zodoende ook de kennis krijgt om zichzelf en de maatschappij daar te veranderen en te verbeteren. Door informatie krijgt men ook inzicht in wat er in andere landen gebeurt en kan men deze kennis inzetten om de eigen situatie te verbeteren. Het KIT doet er veel aan om deze landen toegang te geven tot digitale en andere bronnen, die zij weer kunnen inzetten voor verbetering van hun levensomstandigheden. Een positieve spiraal.

TOEGANG TOT FULLTEXT DATABASES VOOR KIT PARTNERS

Met Swets, die deze dag ook sponsort, heeft het KIT een overeenkomst gesloten om de partners van KIT toegang te bieden tot de digitale full-text databases van Swets. En dat is een enorme vooruitgang voor deze landen: ze kunnen nu ook op wetenschappelijk gebied meedoen: niet alleen door van artikelen kennis te nemen, maar ook door zelf wetenschappelijk onderzoek aan te leveren. Het blijkt dat nu al veel meer onderzoek gedaan wordt en beschikbaar wordt gesteld in die landen sinds er toegang is tot deze informatiebronnen.

Prof. Ismail Serageldin, directeur van Bibliotheca Alexandrina, kon helaas niet aanwezig zijn en stuurt ons zijn videoboodschap. Ook hij onderstreept het grote belang van toegang tot en verspreiding van informatie en kennis en de grote rol die bibliotheken hierbij spelen, met name ook in het digitale tijdperk.

Na een lunch, met fijne gerechten uit negen verschillende landen, volgen rondleidingen door het gebouw, waar vernuftige ornamenten en bijzondere details getoond worden.

De vier gastsprekers gaan ’s middags in op het thema Bezuinigen, en delen met ons wat de gevolgen daarvan zijn en hoe zij daarmee omgaan.

KLANT- EN MARKTGERICHTE PROJECTEN DOOR KIT ILS

Hans van Hartevelt, directeur KIT Information & Library Services, richt zich met name op projecten die in de markt gezet kunnen worden. KIT ILS beschikt over een van Europa’s grootste bibliotheekcollecties betreffende ontwikkelingszaken. De kracht ligt in het grote percentage grijze literatuur en literatuur gepubliceerd in ontwikkelingslanden. Bij opname in de Nederlandse Centrale Catalogus en Worldcat blijkt zo’n 45% uit uniek materiaal te bestaan. Daarnaast richt KIT zich steeds meer op digitale diensten. Ze ontwerpt portals op verschillende onderwerpsgebieden. Zo is er bijvoorbeeld KIT portal Librarianship in the South, waarbij de focus ligt op het aanbieden van relevante informatie voor informatieprofessionals in de zuidelijke landen, maar ook aan de (universitaire) bibliotheekgebruikers zoals onderzoekers, studenten en docenten. Voor een overzicht van de KIT portals: http://portals.kit.nl.

De opdracht voor KIT ILS is om zo'n 25% van het budget uit de markt te halen. De afgelopen jaren is er een stoet aan externe adviseurs binnen geweest, hetgeen veel geld gekost heeft, maar nu ook de rendementen laat zien. Er is een omslag in het werken tot stand gebracht, er is meer transparantie, output wordt gedefinieerd, producten zijn in formats gegoten, er is een nulmeting van de integrale kostprijs per product opgesteld, er zijn benchmarks geweest, en dat alles heeft geleid tot een heel andere manier van organiseren, tot het opzetten van een groot producten- en dienstenpakket en tot grotere effectiviteit van de werkzaamheden. Er zijn dienstverleningsovereenkomsten gesloten met 250 partners in ontwikkelingslanden, en ook nationaal met organisaties zoals Artsen zonder Grenzen, ICCO, het Rode Kruis etc. Dit alles heeft tot duidelijke taakopvattingen voor de ILS-medewerkers geleid, tot productverantwoordelijkheid, tot koppeling van doelen, doelgroepen en producten, en tot kwaliteitsborging. Het is bewonderenswaardig wat de medewerkers van KIT ILS tot stand brengen.

EEN LANG EN GELUKKIG LEVEN VOOR DE BIBLIOTHEEK

Ook Ger Spikman, bibliothecaris van Wageningen UR, heeft met bezuinigingen te maken. Maar: “De bibliotheek is dood, lang leve de bibliotheek!” Men moet zich ervan bewust zijn dat niet de bibliotheek, maar informatie dé partner is van onderzoek en onderwijs, aldus Spikman. De bibliotheek kan bij het leveren daarvan aantoonbare toegevoegde waarde bieden: denken vanuit de klant, weten waar de kracht van je organisatie ligt (digitale collectie, expertise inzetten bij ondersteunende rol in primaire processen, bieden van studievoorzieningen), maar onvoorwaardelijk kiezen voor de digitale bibliotheek. De bibliotheek wordt door de universiteit erkend als een deskundige partner op het gebied van onderzoeksanalyse, citatieanalyse en rankings, publicatiestrategie, content- en databasemanagement, repository, ontsluiting van projectinformatie, auteursrechten en open access. De bibliotheek zet zich bij de budgetontwikkeling dan ook in voor volledig kwaliteitsbehoud van de informatievoorzieningen, de collectie, en voor vergroting van de efficiëntie en kostenvermindering van aanvullende dienstverlening. De bibliotheek zal dan nog lang en gelukkig leven.

ER IS OOK LEVEN NA DE BEZUINIGINGEN

Hans van Velzen, directeur van de OBA Openbare Bibliotheek Amsterdam, spreekt over de enorme bezuinigingen die zijn bibliotheek te wachten staan. Enkele filialen krijgen te maken met bezuinigingen tot wel 50%. Met name in de multiculturele wijken, waar de bibliotheek dé ontmoetingsplaats is, komt de bezuiniging hard aan en de vraag is of dit de integratie bevordert. Wellicht niet, dus. Uitgangspunten voor Van Velzen zijn: contributievrijdom voor de jeugd tot 18 jaar blijft, er wordt niet getornd aan de openingsuren, aandacht voor laaggeletterden en bevorderen van cultuurparticipatie: liever minder grote en goede vestigingen met een totaalaanbod dan veel kleine filialen met beperkte informatie. Maar hoe realiseer je dat? Innovatie op werkprocessen, waardoor meer efficiëncy en digitalisering gerealiseerd wordt, maar zeker ook samenwerken waar mogelijk.

Personeel vormt zo’n 50% van de kosten, en daar moet ook het nodige in verbeterd worden: formatie aanpassen aan mogelijkheden, meer werken met jaarcontracten, minder snel vervangen bij ziekte en vacatures, tijdelijke extra inzet, scholing voor nieuwe taken, efficiëntere bezetting, etc. Ook bij de media zal gesneden moeten worden: flexibeler en intensiever  gebruik van de collectie door centraal collectioneren en beheren en vooral ook door het inzetten van nieuwe media en e-books. Interne diensten zullen ook moeten inleveren: door andere PR en waar mogelijk free publicity, door op ICT-gebied meer gebruik te maken van landelijke ontwikkelingen en door uitbesteden van beheer en beveiliging, evenals horeca. Verder zal het self service-concept meer benut moeten worden, en zal gebruik worden gemaakt van technologische ontwikkelingen en de cashless library.

Helaas zal ook huisvesting moeten inleveren en zullen er minder filialen per stadsdeel komen. Samenwerking met bijvoorbeeld de Brede School, kleinere uitleenpunten, thuisbezorgen en afhaalpunten zijn ook opties, evenals samenwerking met derden bij onder andere inburgeringscursussen, speel-o-theken, spreekuren en vergaderingen. Uiteraard kan ook gebruik worden gemaakt van de kennis van leden door themabijeenkomsten te faciliteren of bijvoorbeeld storytelling door expats te organiseren. Meer inkomsten uit leden is een vereiste: partnerpassen, ledenwerfacties, tariefsverhogingen, groepsabonnementen, all-in abonnementen, dagpassen voor internetgebruik en meer van dit soort activiteiten. Ten slotte wordt getracht om extra inkomsten te genereren door de Vrienden, door sponsoring van bepaalde projecten of activiteiten, door donaties en door het actief werven van legaten.

Doelstelling is: de functie van de bibliotheek overeind houden en toegang bieden tot informatie, cultuur en educatie. Cultureel erfgoed moet behouden en beheerd worden, er moet ingespeeld worden op de nieuwe wensen van de klanten en daarbij moet gebruik worden gemaakt van de nieuwste technieken. Dat is de manier waarop de jeugd de toekomst vorm geeft.

Algehele conclusie: bezuinigingen kunnen niet vermeden worden en scherpen het denken tot meer efficiëncy en nieuwe vormen van dienstverlening en samenwerking. De ambitie van de OBA blijft hetzelfde en ze wil nog steeds de beste bibliotheek van Nederland zijn. Denken in bezuinigingen is achterom kijken, denken in nieuwe budgetten is vooruit kijken, aldus Hans van Velzen.

ALETTA – EEN VROUW, MAAR OOK EEN INSTITUUT MET LEF!

En ten slotte Marjet Douze, adjunct-directeur van Aletta, Instituut voor vrouwengeschiedenis. Aletta heeft sinds 2001 al drie bezuinigingsrondes van telkens 10% gehad en ook nu staan er weer forse bezuinigingen voor de deur. In het nieuwe meerjarenbeleid 2009-2011 worden diverse keuzes gemaakt: 50% minder aanschaf per jaar en alleen gericht op materiaal dat uniek is in Nederland, digitalisering, en investeringen in zichtbaarheid en publieksbereik, onder andere door opname in Picarta en Worldcat, activiteiten voor het brede publiek, inzet van web 2.0-middelen, en het bouwen van een wetenschapspoot. Daarnaast is Aletta afhankelijk van projectsubsidies, sponsoring en giften en legaten.

Consequenties zullen zijn dat de positie van zwaartepuntbibliotheek losgelaten moet worden, evenals de leidende rol in het internationale netwerk, zal fondsenwerving een grote rol gaan spelen, moet er geïnvesteerd worden in financiële reserves en zullen organisatie en personeel getroffen worden. Het huidige pand van Aletta moet opgegeven worden en men is naarstig op zoek naar een nieuw pand. Dan zal de collectie deels buiten de deur gehuisvest moeten worden en zal er een drastische krimp van studieplekken zijn. Aletta staat voor een grote uitdaging en Marjet verwoordt dat met: Scherpe keuzes maken met oog voor continuïteit. Groot voorbeeld hierbij is Aletta Jacobs: een vrouw met lef!

De middag wordt afgesloten met een paneldiscussie onder leiding van Erwin la Roi, Hatch, die concludeert dat de beste manier om je toekomst te voorspellen is om die zelf te creëren.

Op de website van het KIT zijn een verslag van het congres en de presentaties te vinden:
http://www.kit.nl/53105


Reacties

  • Dank voor het verslag

    @ 23-11-2010 15:43
Login om te reageren op dit artikel. Klik hier
  No Prescription CialisCanadian Generic CialisCialis In UkViagra Non PrescriptionGeneric Viagra Usa