Bas Savenije

In deze Open Access-week houdt Bas Savenije, algemeen directeur van de KB, een pleidooi voor de green road naar de vrije beschikbaarheid van wetenschappelijke resultaten.

Mijn standpunt is bekend: de resultaten van onderzoek dat met publiek geld is gefinancierd, moeten publiek toegankelijk zijn. Maar ik licht dat graag toe.

Onderzoekers publiceren over hun onderzoeksresultaten in wetenschappelijke tijdschriften, die traditioneel gefinancierd zijn uit abonnementen. Door de relatief hoge abonnementsprijs hebben vooral wetenschappelijke bibliotheken een abonnement op die tijdschriften, of een licentie op de digitale versie. Medewerkers en studenten van de bijbehorende universitaire gemeenschap hebben vanaf hun werkplek en vanuit huis toegang tot die digitale publicaties. Voor anderen is dat aanzienlijk lastiger en ook nog eens duur. Dat wringt, bijvoorbeeld bij medische informatie. In het Verenigd Koninkrijk eist de grote financier van medisch onderzoek, de Wellcome Trust, dat de publicaties over door hen gefinancierd onderzoek voor iedereen toegankelijk zijn. Ook de Europese Commissie heeft een pilot waarbij resultaten van bepaald wetenschappelijk onderzoek Open Access beschikbaar komen.

Begin augustus ben ik over het principe ('publiek gefinancierd, publiek toegankelijk') geciteerd in een NRC-artikel [link]. Uit de ingezonden reacties hierop, en uit het hoofdredactionele commentaar, werd duidelijk dat men twijfelt aan de haalbaarheid vanwege de financiële consequenties. Geloof me, ik ben in staat om een ingewikkeld verhaal op te schrijven over de overgang van een abonnementenmodel naar een OA-model voor wetenschappelijke publicaties. En ik kan van deze golden road de financiële consequenties voorrekenen.

Liever vertel ik over de zogeheten green road. Die gaat als volgt:

Vrijwel alle universiteiten in Europa hebben een institutional repository: een digitaal archief. Daarin wordt de inhoud van hun wetenschappelijke publicaties opgeslagen en ook zoveel mogelijk OA beschikbaar gesteld. In Nederland hebben de universiteiten via het DARE-project een volume van ruim 184.000 artikelen gerealiseerd. [http://www.narcis.info/]. De KB zorgt voor de duurzame bewaring van de publicaties uit de repositories door opslag in haar e-Depot. Opname van een artikel in zo'n repository betekent dus, dat de publicatie voor iedereen beschikbaar kan komen, zonder extra kosten.

Verschillende Europese universiteiten verplichten hun onderzoekers zelfs om hun publicaties aan te leveren aan de repositories. Onderzoeksfinanciers (in Nederland bijvoorbeeld NWO) zouden verplichte deponering in de repository van de instelling als voorwaarde aan financiering kunnen verbinden. Bij voorkeur is dat de uitgeversversie van de publicatie, maar als de uitgever dat verbiedt kan worden volstaan met de finale auteursversie. Openbaarmaking kan eventueel na een embargo-periode op verzoek van auteur of uitgever (moving wall).

Ik vind dit een prachtige en duurzame weg om de resultaten van met publiek geld gefinancierd onderzoek vrij beschikbaar te stellen zonder extra kosten. Als directeur van de KB span ik me in om deze green road en de rol van de KB erin onder de aandacht te brengen.